Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus

Canllawiau

Cefnogi cwsmeriaid sydd efallai'n methu gwneud eu penderfyniadau eu hunain

Cyhoeddwyd 11 Rhagfyr 2025

Yn berthnasol i Loegr a Chymru

Mae'r cyhoeddiad hwn wedi'i drwyddedu o dan delerau Trwydded Agored y Llywodraeth v3.0 ac eithrio ble nodir yn wahanol. I weld y drwydded hon, ewch i nationalarchives.gov.uk/doc/open-government-licence/version/3 neu ysgrifennwch at y Tîm Polisi Gwybodaeth, Yr Archifau Gwladol, Kew, Llundain TW9 4DU, neu anfonwch e-bost at: psi@nationalarchives.gov.uk.

Lle byddwn wedi nodi unrhyw wybodaeth am hawlfraint trydydd parti, bydd angen i chi gael caniatâd gan ddeiliaid yr hawlfraint dan sylw.

Mae'r cyhoeddiad hwn ar gael yn /government/publications/supporting-customers-who-may-not-be-able-to-make-their-own-decisions/cefnogi-cwsmeriaid-sydd-efallain-methu-gwneud-eu-penderfyniadau-eu-hunain

Rhagair

Mae miliynau o bobl ledled Cymru a Lloegr yn elwa o ddefnyddio Atwrneiaethau. Maen nhw’n offeryn cyfreithiol gwerthfawr sy’n helpu rhai o’r bobl fwyaf agored i niwed i gadw rheolaeth dros benderfyniadau am eu lles a’u harian os nad oes ganddynt y galluedd meddyliol eu hunain.

Fodd bynnag, mae’r bobl sy’n cael eu penodi i wneud y penderfyniadau hynny’n gweld y broses o ymdrin â darparwyr gwasanaethau’n broses gymhleth yn aml iawn.

Er mwyn helpu i wneud y profiad yn esmwythach i gwsmeriaid, a’u galluogi i ddefnyddio atwrneiaethau’n effeithiol, mae Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus a Rhwydwaith Rheoleiddwyr y DU wedi cydweithio i adnewyddu’r canllaw hwn, a gyhoeddwyd yn gyntaf yn 2019. Mae’n cynnwys y wybodaeth ddiweddaraf am Atwrneiaethau Arhosol a Pharhaus, Dirprwyaethau a Gwarcheidiaethau.

Bydd y canllaw hwn yn helpu cwmnïau i ddatblygu prosesau symlach pan fydd atwrneiaid, gwarcheidwaid a dirprwyon wedi’u penodi gan y llys yn cysylltu â nhw. Bydd hefyd yn helpu cwsmeriaid i fod yn fwy parod pan fyddant yn ymgysylltu â sefydliadau perthnasol.

Trwy roi esboniad eglur am bolisïau, agweddau cyfreithiol a gwybodaeth ddefnyddiol arall, ein nod yw ysgafnhau’r baich y mae atwrneiod, dirprwyon a gwarcheidwaid yn eu hwynebu yn eu cyfrifoldebau dyddiol, gan wneud trafodion mor esmwyth a di-broblem ag y bo modd.

Rydym yn falch o gydweithio i wella’r ffordd y mae ein cyd-gwsmeriaid yn cyrchu a defnyddio ein gwasanaethau.

Ruth Duffin Gwarcheidwad Cyhoeddus a Phrif Weithredwr

Attricia Archer Cyfarwyddwr Rhwydwaith Rheoleiddwyr y DU

Cyflwyniad

Ysgrifennwyd y canllaw hwn gan Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus (OPG) mewn partneriaeth â Rhwydwaith Rheoleiddwyr y DU (UKRN), Ofcom, Ofwat a’r Awdurdod Ymddygiad Ariannol.

Ei fwriad yw helpu gwneuthurwyr polisïau mewn gwasanaethau ariannnol a chwmnïau cyfleustodau i ddarparu gwybodaeth syml a chyson i staff, a fydd yn gwneud y broses yn haws i gwsmeriaid.

Mae’r ddogfen hon hefyd yn rhoi trosolwg o’r ffordd y dylai Deddf Galluedd Meddyliol 2005 siapio’r dull o ymdrin â chwsmeriaid sydd ag atwrneiaeth neu ddirprwyaeth neu orchymyn llys gwarcheidiaeth.

Mae’r ddogfen i’w gweld ochr yn ochr â gwybodaeth ar wefan GOV.UK a’r canllawiau sy’n bodoli’n barod yn y sector, ac nid yw wedi’i bwriadu i gymryd lle arweiniad manylach lle mae hwnnw ar gael.

Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus

Mae swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus (OPG) yn helpu pobl yng Nghymru a Lloegr i reoli penderfyniadau am eu hiechyd a’u cyllid. Mae’n galluogi pobl i gael help i wneud penderfyniadau neu cael rhywun i wneud penderfyniadau na allant eu gwneud eu hunain. Gall hyn fod oherwydd nad oes ganddynt alluedd meddyliol neu wedi mynd ar goll.

Daw awdurdod y Gwarcheidwad Cyhoeddus o Ddeddf Galluedd Meddyliol 2005 (MCA). Mae’r Ddeddf Galluedd Meddyliol yn nodi sut y mae’n rhaid trin unrhyw un sy’n methu gwneud rhai o’r penderfyniadau neu’r penderfyniadau i gyd.

Ar gyfer gwarcheidiaethau, daw’r awdurdod hwn o’r Ddeddf Gwarcheidiaeth (Unigolion Coll) 2017. I gael rhagor o wybodaeth am warcheidiaethau, ewch i dudalen 45.

Cymru a Lloegr

Mae’r arweiniad hwn yn ymdrin ag atwrneiaethau sy’n gofrestredig yng Nghymru a Lloegr yn unig a gorchmynion llys a gyhoeddir yng Nghymru a Lloegr yn unig.Mae gwahanol gyfreithiau a phrosesau yn yr Alban a Gogledd Iwerddon.

Yr Alban a Gogledd Iwerddon

I gael gwybodaeth am atwrneiaethau yn Yr Alban, ewch i wefan Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus (Yr Alban) ar www.publicguardian-scotland.gov.uk.

I gael gwybodaeth am atwrneiaethau yng Ngogledd Iwerddon, ewch i wefan NIdirect yn www.nidirect.gov.uk/articles/managing-your-affairs-and-enduring-power-attorney.

Cipolwg byr: atwrneiaethau a gorchmynion dirprwyaeth

Atwrneiaethau arhosol

Mae atwrneiaeth arhosol yn ddogfen gyfreithiol sy’n gadael i rywun (‘y rhoddwr’) ddewis un neu fwy o bobl y gallant ymddiried ynddynt (‘atwrneiaid’) i wneud penderfyniadau ar eu rhan.

Mae atwrneiaethau a dirprwyaethau’n cael eu llywio gan Ddeddf Galluedd Meddyliol 2005 (gwelwch dudalen 9 i weld rhagor am hyn).

Mae’n rhaid i roddwyr fod dros 18 oed a bod â’r galluedd meddyliol pan maen nhw’n llofnodi atwrneiaeth. Nid oes raid i roddwyr fod yn byw yng Nghymru a Lloegr, ond mae atwrneiaethau’n ymdrin ag asedau sydd wedi eu seilio yng Nghymru a Lloegr yn unig.

Mae Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus yn cofrestru 3 gwahanol fath o atwrneiaeth. Dyma nhw:

atwrneiaethau arhosol (LPAs) ar gyfer penderfyniadau am eiddo a materion ariannol
atwrneiaethau arhosol (LPAs) ar gyfer penderfyniadau iechyd a lles
atwrneiaethau parhaus (EPAs) – mae’r rhain yn ddogfennau hŷn sy’n ymwneud â phenderfyniadau am eiddo a materion ariannol yn unig, a disodlwyd y rhain gan LPAs yn 2007

Bydd staff mewn marchnadoedd wedi’u rheoleiddio’n ymdrin â 2 fath o atwrneiaethau – LPAs ar gyfer penderfyniadau am eiddo a materion ariannol, ac EPAs.

Nid yw LPAs ar gyfer penderfyniadau am iechyd a lles yn rhoi’r grym i atwrneiod wneud penderfyniadau ariannol. Os byddwch chi’n derbyn LPA iechyd a lles, cofiwch nad yw’n rhoi grym atwrnai i chi i reoli ariannau rhywun arall na rhedeg eu cyfrifon.

Gorchmynion dirprwyaeth

Os nad oes gan berson y galluedd meddyliol i ofyn i rywun arall reoli eu materion, gall unigolyn wneud cais i’r Llys Gwarchod (y llys) i ddod yn ddirprwy i’r person hwnnw (y cyfeirir ato fel ‘P’).

Gwneir y ceisiadau hyn pan mae P wedi colli galluedd i wneud LPA.

Os bydd y llys yn cytuno mai’r ymgeisydd yw’r person mwyaf addas i ddod yn ddirprwy i P, mae’n cyhoeddi gorchymyn dirprwyaeth. Unwaith y bydd y gorchymyn wedi’i gyhoeddi, gall y dirprwy wneud penderfyniadau penodol ar ran P.

Mae Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus yn goruchwylio ac yn cefnogi dirprwyon sydd wedi eu penodi gan y llys. Rydym yn gwneud hyn i sicrhau eu bod yn gweithredu er budd gorau’r person y maen nhw wedi eu penodi ar eu cyfer.

Gall gorchmynion dirprwyaeth ymdrin â phenderfyniadau am:

eiddo ac ariannau
lles personol

Gall un gorchymyn dirprwyaeth ymdrin â phenderfyniadau am y ddau.

Galluedd meddyliol: yr hyn y mae angen i chi ei wybod

Mae gan Ddeddf Galluedd Meddyliol 2005 (MCA) 5 egwyddor:

Tybiwch fod galluedd meddyliol gan berson heblaw bod tystiolaeth i ddweud fel arall
Peidiwch â thrin pobl fel rhai sy’n methu gwneud penderfyniad heblaw bod yr holl gamau ymarferol wedi’u cymryd i’w helpu nhw i wneud y penderfyniad
Ni ddylai person gael eu trin fel rhywun sy’n methu gwneud penderfyniad am fod eu penderfyniad yn ymddangos yn annoeth i unrhyw un arall
Gweithredwch bob amser er budd gorau rhywun sydd heb y galluedd meddyliol
Cyn gwneud penderfyniad ar ran rhywun, ystyriwch bob amser a ddylai’r canlyniad gael ei sicrhau mewn ffordd llai cyfyngiadol

Mae’n ddefnyddiol gwybod yr egwyddorion hyn – yn enwedig os ydych yn meddwl nad yw rhywun yn eu dilyn nhw ac rydych eisiau rhoi gwybod am achos pryder. Fodd bynnag, ni fydd angen i chi gofio’r egwyddorion hyn er mwyn helpu cwsmeriaid neu rywun sy’n gweithredu ar ran cwsmer.

Ni fyddwch yn asesu galluedd cwsmer eich hun, oherwydd nid ydych yn cael digon o gysylltiad â nhw ac nid oes gennych ddigon o brofiad o alluedd meddyliol i wneud asesiad cywir. Yn syml iawn, mae angen i chi:

wirio bod unrhyw ddogfen cyfreithiol a ddangosir i chi’n ddilys – rydym yn dweud sut wrthych yn hwyrach yn y canllaw hwn
ddarllen dogfennau cyfreithiol cwsmer yn ofalus i weld pwy sy’n cael gwneud penderfyniadau iddynt, pryd y gall y person hwnnw weithredu ac a oes cyfyngiadau ar y ffordd y gallant weithredu
newid cofnodion eich cwmni i ddangos pwy sy’n cefnogi eich cwsmer i wneud penderfyniadau, neu wneud penderfyniadau ar eu rhan

Gall galluedd meddyliol:

gael ei golli’n barhaol
gael ei golli dros dro, yna ei adennill
fynd a dod – efallai y bydd person yn gallu gwneud penderfyniadau ar rai adegau ond nid ar adegau eraill

Mae asesiadau galluedd meddyliol yn gwneud prawf bob tro i weld a all rywun wneud penderfyniadau penodol – yn hytrach na rhai cyffredinol – ar yr adeg pan mae angen eu gwneud nhw.

Rhesymau pam nad oes gan rhywun alluedd meddyliol:

anabledd dysgu
anaf i’r ymennydd
dementia
camddefnyddio alcohol neu gyffuriau
sgil effeithiau triniaeth feddygol

Senario: galluedd meddyliol

Mae gan Roger LPA ar gyfer eiddo a materion ariannol ers 2014, sy’n enwi ei wraig Angela a’i fab Mark fel atwrneiaid ar y cyd ac ar wahân.

Mae Angela yn cysylltu â’r banc i ddweud bod Alzheimer’s gan ei gŵr a’i fod wedi colli galluedd meddyliol. Mae hi eisiau cymryd rheolaeth dros ei gyfrifon banc.

Mae hi’n anfon copi ardystiedig o LPA Roger i’r banc. Mae’r ddogfen hon yn nodi bod yr atwrneiaid yn gallu rheoli arian Roger dim pan fydd wedi colli’r galluedd meddyliol i wneud ei benderfyniadau ariannol ei hun yn unig.

Y diwrnod wedyn, mae Roger yn ffonio’r banc ac yn dweud yn hyderus ei fod yn dal i allu rheoli ei arian ei hun a’i fod eisiau cadw ei gerdyn banc ei hun.

Nid yw’r banc yn sicr beth i’w wneud. Mae asiant cwsmeriaid yn ysgrifennu at Angela i ofyn a oes unrhyw dystiolaeth i ddangos nad oes gan Roger alluedd meddyliol Bellach.

Mae Angela yn anfon llythyr diweddar at y banc gan feddyg Roger sy’n nodi nad oes gan Roger y galluedd meddyliol i wneud penderfyniad ynghylch bwrw ymlaen â gweithrediad neu beidio.

Fodd bynnag, nid yw’r llythyr yn sôn am alluedd meddyliol Roger i wneud penderfyniadau ariannol.

Am fod y banc wedi hyfforddi ei staff yn egwyddorion yr MCA, maen nhw’n gwybod bod pobl yn gallu bod â’r galluedd meddyliol i wneud rhai penderfyniadau ond nid eraill.

Nid oes tystiolaeth i ddangos nad oes gan Roger y galluedd meddyliol i reoli ei gyllid, dim ond nad oes ganddo’r galluedd meddyliol i wneud penderfyniad iechyd. Felly, dylai Angela a Mark dybio bod ganddo’r galluedd i wneud y penderfyniad.

Mae’r banc yn penderfynu nad yw Angela yn gallu cymryd rheolaeth ar gyfrifon Roger ar hyn o bryd.

I gael mwy o wybodaeth am alluedd meddyliol, gwelwch god ymarfer MCA neu darllenwch y cyngor ar GOV.UK ynglŷn â sut i wneud penderfyniadau ar ran rhywun arall.

Trin atwrneiod a dirprwyon yn ofalus

Mae gwneud penderfyniadau i rywun arall yn gyfrifoldeb difrifol. Mae nifer o atwrneiaid yn cytuno i wneud hyn heb sylweddoli’r lefel o ymrwymiad y mae’n ei gymryd.

Mae rhai atwrneiaid a dirprwyon yn ei gael yn straen neu’n anodd gwneud penderfyniadau ar ran rhywun arall. Cofiwch, efallai eu bod nhw’n ymdrin ag anwylyn sy’n colli eu galluedd meddyliol ar yr un pryd â chymryd rheolaeth dros eu cyfrifon.

Mae’n debyg y bydd yn rhaid i atwrnai neu ddirprwy ymdrin â nifer o gwmnïau a sefydliadau wrth ddechrau gwneud penderfyniadau ariannol. Os byddwch yn gofyn iddyn nhw am ddogfennau gwreiddiol, efallai y bydd yn cymryd amser i’r atwrnai neu ddirprwy eu darparu nhw.

Unwaith y byddwch wedi gwirio bod yr LPA, EPA neu orchymyn dirprwyaeth yn ddilys – rydym yn dweud wrthych sut i wneud hyn yn y canllaw hwn – byddwch yn gwybod bod gan atwrnai neu ddirprwy awdurdod i weithredu ar ran eich cwsmer.

Yna dylech drin yr atwrnai neu ddirprwy fel y byddech yn trin y cwsmer y maent yn gweithredu ar eu rhan.

Bydd o gymorth i atwrneiaid a dirprwyon os byddwch yn ysgrifennu polisïau clir ar gyfer derbyn dogfennau cyfreithiol, fel eu bod yn gwybod yn union beth rydych yn ei ddisgwyl.

Sut y mae’n rhaid i atwrneiod a dirprwyon weithredu

Mae gan atwrneiod a dirprwyon y grym i wneud penderfyniadau penodol ar ran y rhoddwr neu P, ond mae’n rhaid iddyn nhw:

gefnogi’r rhoddwr neu P i wneud eu penderfyniadau eu hunain, lle bo modd
wneud unrhyw benderfyniadau er budd gorau’r rhoddwr neu P
ystyried dymuniadau a theimladau’r rhoddwr neu P, lle mae’r rhain yn hysbys
weithio o fewn cyfyngiadau’r gorchymyn llys, y ddirprwyaeth, y cyfarwyddiadau a dewisiadau mewn LPA neu’r cyfyngiadau ac amodau mewn EPA

Wrth ymdrin ag atwrneiod a dirprwyon, efallai y byddwch yn pryderu sut maen nhw’n gwneud eu dyletswyddau.

Os byddwch yn sylwi ar unrhyw beth amheus ynlgŷn â rhywbeth y mae atwrnai neu ddirprwy’n ei ddweud neu’n ei wneud, gwnewch nodyn ohono a rhowch wybod amdano i Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus.

Rhoi gwybod am bryderon am atwrnai, dirprwy neu warcheidwad

Cysylltwch ag OPG os oes gennych bryderon am unrhyw un sy’n gweithredu ar ran rhoddwr neu P.

Gall pryderon fod am unrhyw beth nad ydych yn teimlo eu bod er budd gorau rhoddwr neu P, megis:

camddefnyddio arian
penderfyniadau sydd o fudd i atwrnai neu ddirprwy yn lle rhoddwr neu P
LPA, EPA neu orchymyn dirprwyaeth a allai fod yn ffug yn eich barn chi
llofnod rhoddwr nad yw’n cyfateb â’ch cofnodion
gwario anarferol o gyfrif rhoddwr neu P
biliau nad ydynt yn cael eu talu dro ar ôl tro
clywed rhywbeth sy’n gwneud i chi feddwl bod y rhoddwr neu P mewn perygl o niwed (gellir hefyd gweld yr adran Dweud wrth yr heddlu)

Os ydych yn pryderu sut mae atwrnai neu ddirprwy’n rheoli cyfrif eich cwsmer:

e-bost opg.safeguardingunit@publicguardian.gov.uk
ffôn 0300 456 0300

I weld oriau agor y llinell gymorth, gallwch weld y dudalen Rhoi gwybod am bryder .

Y wybodaeth rydym ei hangen i ddelio gyda phryder

I ddelio â phryder yn gyflym, mae angen i ni wybod:

enw a dyddiad geni’r person rydych yn pryderu amdanynt
enw unrhyw un rydych yn credu eu bod o bosib yn camddefnyddio eu grym i wneud penderfyniadau
dyddiadau unrhyw gamdriniaeth bosibl – gallai hyn ddigwydd pan gychwynnodd y trafodion anarferol neu’r methu taliadau
manylion unrhyw dystiolaeth – cofnodion y sylwadau a wnaed, copïau o ddatganiadau banc, cofnodion cyfrif cwsmer heb ei dalu neu debyg
• eich manylion cysylltu – byddwn yn cadw’r rhain yn gyfrinachol ond mae angen i ni wybod pwy ydych chi fel ein bod yn gallu rhoi’r wybodaeth ddiweddaraf i chi

Dweud wrth yr heddlu

Os ydych yn credu bod trosedd wedi’i chyflawni yn erbyn rhywun sy’n methu gwneud eu penderfyniadau eu hunain, deialwch 101 a rhoi gwybod am hyn i’r heddlu ar y rhif ar gyfer achosion nad ydynt yn rhai brys. Mae camdriniaeth economaidd yn drosedd, ac mae wedi ei diffinio yn Neddf Camdriniaeth Ddomestig 2021.

Gall bobl sy’n dioddef camdriniaeth economaidd gael cyngor a chefnogaeth gan sefydliadau fel Surviving Economic Abuse ac Hourglass.

Ffoniwch 999 bob amser os yw rhywun mewn perygl uniongyrchol

Sut rydym yn ymdrin â’ch pryderon

Unwaith y byddwch wedi darparu’r wybodaeth yr ydym ei hangen, byddwn yn adolygu’r pryderon i weld a oes gennym:

ddigon o dystiolaeth i gychwyn ymchwiliad
yr awdurdod i edrych i mewn i’r mater

Rydym yn mynd ati’n ofalus i ystyried bob pryder ac ymateb i’r person a roddodd wybod amdano o fewn 5 diwrnod. Byddwn yn dweud wrthych ar y cam hwn os oes gennym ddigon o dystiolaeth i gychwyn ymchwiliad llawn.

Ymchwiliadau Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus

Pan fydd Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus yn gwneud ymchwiliad llawn, ein nod yw ei gwblhau o fewn 70 diwrnod. Mae tudalen 12 yn dangos y mathau o bryderon y gallwn eu hymchwilio.

Os bydd atwrnai neu ddirprwy’n gwrthod cydweithio â Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus yn ystod yr ymchwiliad, neu os byddwn yn dod o hyd i dystiolaeth o gamdriniaeth ariannol neu les, efallai y byddwn yn gwneud cais i’r Llys Gwarchod.

Mewn rhai achosion byddwn yn gofyn i’r llys am orchymyn sy’n rhoi cyfarwyddyd i atwrnai neu ddirprwy i ddarparu tystiolaeth o benderfyniadau y maen nhw wedi eu gwneud ar ran y rhoddwr neu P.

Mewn achosion eraill, efallai y byddwn yn gofyn i’r llys dynnu atwrnai neu ddirprwy allan o EPA, LPA neu orchymyn llys, fel na allant bellach weithredu ar ran y rhoddwr neu P.

Pethau na allwn eu hymchwilio

Ni allwn ymchwilio pryderon:

a ddigwyddodd cyn y gwnaed LPA neu EPA, neu cyn cyhoeddi gorchymyn llys
nad ydynt yn ymwneud â LPA neu EPA cofrestredig – er enghraifft, pryderon iechyd lle mae gan y rhoddwr EPA neu LPA ar gyfer eiddo a materion ariannol yn unig
am weithredoed pobl nad ydynt yn atwrneiaid neu ddirprwyon
os oes gan y rhoddwr y gallu o hyd i ymdrin â’r pryderon ei hun

Er na allwn ymchwilio i bryderon a ddigwyddodd cyn i LPA neu EPA gael eu cofrestru, gallwn ymchwilio os oes pryderon bod un yn cael ei ddefnyddio nad yw’n ddilys.

Pan fyddwn yn derbyn pryder sydd y tu allan i’n hawdurdod cyfreithiol i ymchwilio, gallwn ei basio i asiantaeth priodol arall megis y gwasanaethau cymdeithasol neu’r heddlu.

Rhai cwestiynau cyffredin am LPAs ac EPAs

Pryd mae modd defnyddio LPA eiddo a materion ariannol?

Gall atwrnai ddefnyddio LPA eiddo a materion ariannol gynted ag y bydd wedi’i gofrestru gan Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus, oni bai:

bod rhoddwr yr LPA wedi ei lofnodi ar ôl 1 Ionawr 2016 gan ddefnyddoi’r ffurflen LP1F a nodi yn adran 5 (tudalen 6) nad oedden nhw eisiau i’r LPA gael ei ddefnyddio nes iddyn nhw golli galluedd meddyliol
bod y rhoddwr wedi dweud yng nghyfarwyddiadau unrhyw fersiwn o’r LPA na allai’r atwrneiaid ond gweithredu unwaith y byddai’r rhoddwr yn colli galluedd

Gallwch weld yr LPA cofrestredig ar y gwasanaeth Gweld LPA.

Beth yw atwrneiaethau ‘arferol’ a ‘chyffredinol’?

Gall atwrneiaethau arferol a chyffredinol gael eu trefnu i edrych ar ôl materion pobl am amser cyfyngedig, er enghraifft, os ydyn nhw’n byw dramor, yn mynd i’r carchar neu’n gaeth i’r tŷ. Yr unig bryd y

gellir eu defnyddio yw pan fydd galluedd meddyliol gan y rhoddwr a’r atwrnai, felly nid yw’r dogfennau hyn yn opsiwn amgen i LPA neu EPA.

Gellir defnyddio atwrneiaethau arferol i edrych ar ôl materion penodol, felly efallai na fydd yn cynnwys arian. Dylech wirio’r ddogfen yn ofalus i gael y wybodaeth hon.

Mae atwrneiaethau cyffredinol yn ymwneud â phenderfyniadau ariannol yn unig.

Nid yw Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus yn ymdrin ag atwrneiaethau arferol na chyffredinol.

Os yw rhoddwr wedi cofrestru ‘cyswllt wedi’i enwebu’ ar gyfer bilio, a oes angen iddyn nhw gael LPA neu EPA beth bynnag?

Gellir defnydddio cyswllt wedi’i enwebu cyhyd ag y bo galluedd meddyliol gan roddwr.

Os yw rhoddwr wedi colli galluedd meddyliol ac mae ganddynt LPA neu EPA cofrestredig yn ei le, mae hawl cyfreithiol gan eu hatwrneiaid yn awr i reoli eu cyllid yn lle cyswllt wedi’i enwebu.

Os yw rhoddwr wedi colli galluedd meddyliol heb roi LPA neu EPA yn ei le, mae hawl cyfreithiol gan y person sydd wedi’i enwi i reoli eu cyllid yn lle cyswllt wedi’i enwebu.

Beth am bobl wedi eu penodi gan yr Adran Waith a Phensynau (DWP)?

Gall yr Adran Waith a Phensiynau (DWP) benodi rhywun (penodai) i weithredu ar ran person sy’n derbyn budd-daliadau’r wladwriaeth sy’n methu rheoli eu budd-daliadau am eu bod wedi colli galluedd meddyliol, neu’n ddifrifol anabl.

Fodd bynnag, yr unig beth y gall penodai ei wneud yw rheoli taliadau budd-daliadau’r person arall, nid gweddill eu harian.

Cwestiynau cyffredin - parhad

Beth yw’r gwahaniaeth rhwng LPA neu EPA, mandadau trydydd parti a rheolaeth biliau trydydd parti?

Mae mandad trydydd parti yn rhoi mynediad i drydydd parti reoli cyfrifon person. Mae rheolaeth biliau trydydd parti’n caniatáu i drydydd parti dalu biliau cyfleustodau. Mae’r ddau drefniant yma’n cael eu cefnogi gan farchnadoedd wedi’u rheoleiddio ond nid ydynt wedi eu seilio ar yr un lefel o awdurdod cyfreithiol ag LPA neu EPA ac mae’r ystod o bwerau’n gyfyngedig fel arfer.

Yn wahanol i LPAs ac EPAs, mae mandadau trydydd parti a rheolaeth biliau cyfleustodau yn ddilys dim ond tra bydd gan unigolyn alluedd meddyliol.

Nid yw Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus yn gallu ymdrin â phryderon am fandadau trydydd parti neu reolaeth biliau trydydd parti.

A oes modd dileu atwrneiod o LPA ac EPA?

Oes, dan rai amgylchiadau.

Nid yw Swyddfa’r Gwracheidwad Cyhoeddus yn gallu dileu atwrneiod – mae’n rhaid i ni wneud cais i’r llys i ofyn i farnwr wneud penderfyniad.

Mae gofyniad cyfreithiol i atwrneiod weithredu mewn ffordd sy’n cefnogi dymuniadau’r rhoddwr a’u diddordebau gorau. Gallai methu gwneud hyn olygu bod achos yn cael ei gyfeirio i’r Llys Gwarchod ar gyfer penderfyniad ynglŷn ag a yw atwrneiaid neu ddirprwyon wedi gweithredu er budd gorau’r rhoddwr neu P.

Gall atwrnai LPA benderfynu a ydyn nhw eisiau rhoi’r gorau i weithredu fel atwrnai (yr enw ar hyn yw ‘ymwrthod’). Oni bai bod y rhoddwr wedi dweud fel arall yn eu cyfarwyddiadau, mae’n rhaid i atwrnai hefyd stopio gweithredu os ydyn nhw’n cael ysgariad oddi wrth y rhoddwr neu os ydyn nhw mewn partneriaeth sifil gyda’r rhoddwr sydd wedi’i diddymu.

Fodd bynnag, yr unig ffordd y gallant gael eu tynnu o’u rôl yw:

gan y rhoddwr, os oes gan y rhoddwr y galluedd meddyliol
gan y llys, os nad oes galluedd meddyliol gan y rhoddwr i dynnu’r atwrnai ei hun

Gall atwrnai EPA ymwrthod drwy lenwi ffurflen EP5. Gall y Llys Gwarchod hefyd dynnu’r atwrnai o’r EPA os bydd y sefyllfa’n gofyn am hynny.

Nid yw rhoddwr sydd ag EPA yn gallu dileu atwrnai unwaith y mae EPA wedi ei gofrestru, am fod EPAs yn dod yn gofrestredig dim ond pan fo’r rhoddwr yn colli, neu wedi colli, galluedd meddyliol i wneud eu penderfyniadau eu hunain.

Atwrneiaethau arhosol (LPAs)

Trosolwg: atwrneiaethau arhosol (LPAs)

Cyflwynwyd LPAs ym mis Hydref 2007. Gall unrhyw un dros 18 oed sydd â galluedd meddyliol wneud LPA.

Mae’n rhaid i LPA gael ei chofrestru gan Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus (OPG) cyn y gellir ei defnyddio. Gallwch ddarganfod sut i wneud cais i gofrestru LPA ar GOV.UK.

Mae 2 fath o LPA:

iechyd a lles
eiddo a materion ariannol

Gall rhoddwr ddewis gwneud un math neu’r ddau

Ni fydd staff mewn marchnadoedd wedi’u rheoleiddio yn ymdrin ag Atwrneiaethau Arhosol ar gyfer penderfyniadau iechyd a lles. Gwnewch yn siŵr bod yr Atwrneiaeth Arhosol y mae cwsmer neu atwrnai yn ei dangos i chi yn atwrneiaeth ar gyfer eiddo a materion.

Mae LPAs eiddo a materion ariannol yn ymwneud â phenderfyniadau am gyllid o ddydd i ddydd yn cynnwys:

talu biliau’r cartref
ymdrin â materion treth
rheoli cyfrifon banc, cymdeithas adeiladu a chynilo
ymdrin â phensiynau, budd-daliadau, cyfranddaliadau, buddsoddiadau, yswiriant neu eiddo
newid cwmni cyflenwi cyfleustodau

Gallwch weld enghreifftiau o’r fersiynau o LPA ar GOV.UK. Efallai y cewch chi fynediad hefyd i grynodeb ar-lein o’r LPA Gallwch ddarganfod mwy am hyn ar dudalen 20.

Mae LPA yn dod i ben mewn gwahanol ffyrdd, yn cynnwys:

pan fydd rhoddwr yn penderfynu ei ddirymu, neu ei ganslo
pan fydd rhoddwr yn marw
pan fydd atwrnai yn colli galluedd meddyliol, ac nid oes atwrneiaid eraill neu atwrneiaid amnewid sy’n gallu gweithredu
mae rhoddwr ac atwrnai unigol, neu atwrnai sydd wedi’i benodi ar y cyd ag atwrnai arall, yn briod neu mewn partneriaeth sifil ac maen nhw’n ysgaru neu’n diddymu partneriaeth sifil, heblaw bod y rhoddwr wedi dweud fel arall yn eu cyfarwyddiadau
mae rhoddwr neu atwrnai unigol yn mynd yn fethdalwr neu’n derbyn Gorchymyn Rhyddhau o Ddyled (DRO) – os ydyn nhw’n atwrnai eiddo a materion ariannol
mae atwrnai unig yn cael ei dynnu gan y Llys Gwarchod
mae atwrnai unigol yn marw ac nid oes unrhyw atwrneiaid amnewid wedi eu penodi i gymryd eu lle
mae atwrnai unigol yn ymwrthod â’r LPA
a joint attorney is unable to act and no replacement attorneys have been appointed
mae’r llys yn canslo’r LPA

Pan hysbysir Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus bod LPA wedi dod i ben, rydym yn diweddaru’r LPA papur a’r gwasanaeth Defnyddio LPA i adlewyrchu hyn.

Pan fyddwch yn darganfod bod LPA gan gwsmer

Byddwch fel afer yn darganfod bod LPA wedi’i gofrestru ar gyfer un o’ch cwsmeriaid pan mae’r cwsmer neu’r atwrnai’n cysylltu â chi.

Mae’n rhaid i’r LPA gael ei gofrestru cyn y gellir ei ddefnyddio.

Os bydd cwsmer yn dweud wrthych bod ganddynt LPA cofrestredig:

ewch â nhw drwy wiriadau diogelwch yn y ffordd arferol
gwnewch nodyn ar eu ffeil o enwau a manylion personol yr atwrneiod y maent wedi eu dewis
gwiriwch a ydyn nhw’n dal i fod eisiau rheoli eu cyfrifon yn bersonol am nawr, ydyn nhw eisiau i’w hatwrneiaid reoli eu cyfrifon, neu ydyn nhw eisiau i’w hatwrneiaid helpu i reoli pethau penodol
gofynnwch i weld yr LPA cofrestredig (gwelwch dudalen 20)

Os bydd atwrnai’n dweud wrthych bod LPA cofrestredig gan gwsmer:

ofyn iddyn nhw ddarparu rhyw fath o dystiolaeth i ddangos pwy ydyn nhw – dilynwch eich polisi

arferol ar gyfer siarad â thrydydd parti

esboniwch na allwch drafod neu addasu cyfrifon y cwsmer nes byddwch yn gweld yr LPA
gofynnwch i weld yr LPA cofrestredig fel y gallwch ei wirio, a chadwch gopi

ar gyfer eich ffeiliau

gwiriwch yr LPA i weld a yw’r cwsmer eisiau iddo gael ei ddefnyddio nawr neu ddim ond pan fyddant yn colli hygyrchedd meddyliol
cysylltwch â’r cwsmer i ddweud wrthynt bod yr atwrnai wedi gofyn i gael cymryd rheolaeth dros eu cyfrif.

Diweddaru rheolaidd

Efallai y byddwch eisiau gofyn i’r rhoddwr ac atwrneiaid roi gwybod i chi am unrhyw newidiadau yn eu manylion neu amgylchiadau personol, neu unrhyw newidiau i’r LPA.

Gallwch hefyd ofyn i weld yr LPA eto yn ddiweddarach os oes angen i chi wneud hynny.

Corfforaethau ymddiriedolaeth

Mae corfforaethau ymddiriedolaeth yn fusnesau neu’n bobl broffesiynol unigol sy’n rheoli ymddiriedolaethau ac ystadau. Yn aml iawn, banciau neu gwmnïau cyfreithiol ydynt.

Gall corfforaeth ymddiriedolaeth gael ei dewis fel atwrnai gan roddwr neu gael ei phenodi gan y Llys Gwarchod fel dirprwy.

Dilynwch eich polisïau arferol i gadarnhau manylion am sefydliad ac i siarad â thrydydd parti.

Am mai’r cwmni yn hytrach na’r person sydd wedi ei benodi’n atwrnai, efallai y gwelwch eich bod yn ymdrin â gweithwyr cyflogedig gwahanol o’r gorfforaeth ymddirieolaeth ar adegau gwahanol.

Gwirio a yw LPA yn gofrestredig

Unwaith y byddwch yn gwybod bod gan gwsmer LPA, dylech ofyn i weld tystiolaeth. Mae hyn yn caniatau ichi gadarnhau ei bod wedi’i chofrestru, adolygu manylion a chadw copi o’ch cofnodion os byddwch angen.

Y gwasanaeth ar-lein ‘Gweld atwrneiaeth arhosol’

Gallwch ddefnyddio’r gwasanaeth hwn yn lle gofyn i weld yr LPA papur gwreiddiol. Mae’r gwasanaeth ar gael ar www.gov.uk/view-lasting-power-of-attorney

Os cafodd LPA cwsmer ei gofrestru ar 1 Ionawr 2016 neu wedi hynny, gallwch ddefnyddio’r gwasanaeth hwn i gael crynodeb un dudalen o’r LPA. Mae’r crynodeb yn cynnwys y wybodaeth hon:

a yw’n dal i fod yn ddilys a chofrestredig
enw, cyfeiriad a dyddiad geni’r rhoddwr
enw, cyfeiriad a dyddiad geni’r atwrnai
sut mae atwrneiaid yn gwneud penderfyniadau
cyfyngiadau ac amodau’r rhoddwr (a elwir weithiau’n gyfarwyddiadau a dewisiadau)

Gallwch lawrlwytho copi o grynodeb yr LPA fel PDF i’w gadw ar gyfer eich cofnodion.

Gallwch chi ond defnyddio Gweld LPA i agor LPAs sydd wedi eu cofrestru yng Nghymru a Lloegr. Nid yw’n dangos LPAs sydd wedi’u cofrestru yn Yr Alban, Gogledd Iwerddon neu dramor. Hefyd, nid yw’n dangos atwrneiaethau parhaus (EPAs).

Sut mae cwsmeriaid yn rhannu’r LPA yn ddigidol?

I weld yr LPA, mae angen i chi gael ‘cod mynediad LPA’, sy’n cael ei gyflenwi gan yr atwrnai neu’r rhoddwr. Mae cod mynediad yn 13 nod o hyd ac mae’n dechrau gyda’r llythyren V.

Ewch i’r gwasanaeth Gweld LPA, rhowch gyfenw’r rhoddwr a’r

cod 13 nod. Os bydd yn dod o hyd i LPA, byddwch yn gweld enw llawn y rhoddwr a’r math o LPA. Gwiriwch fod enw llawn y rhoddwr yn cyfateb ag enw eich cwsmer. Os nad ydyw, gofynnwch i’r atwrnai wirio’r cod eto.

Gwiriwch y math o LPA, a gwiriwch ei fod yn briodol ar gyfer y penderfyniad y mae’n rhaid ei wneud. A yw’n benderfyniad am eiddo a chyllid y rhoddwr neu am eu hiechyd a’u lles? Os nad yw’n dangos y math cywir o LPA, gofynnwch i’r atwrnai roi’r cod ar gyfer y math cywir o LPA.

Mae’n rhaid i chi roi enw eich cwmni neu sefydliad. Mae hyn yn cael ei gofnodi ynghyd â’r dyddiad fel bod y rhoddwr ac unrhyw atwrneiaid eraill yn gallu gweld pryd a sut y mae’r LPA yn cael ei defnyddio.

Yna gallwch weld yr LPA a lawrlwytho crynodeb i’ch cofnodion Os bydd rhoddwr neu atwrnai’n dangos sgrinlun, lawrlwythiad neu

allbrint i chi o grynodeb LPA, ni ellir defnyddio hwn fel tystiolaeth o LPA. Mae’n rhaid iddyn nhw roi cod mynediad LPA i chi.

Pam ddylech chi ddefnyddio Gweld atwrniaeth arhosol?

Gallwch weld manylion yr LPA heb i’r atwrnai fod angen darparu’r fersiwn papur, fyddai’n rhaid iddynt ddod yn bersonol neu bostio ichi. Mae yna nifer o fanteision ichi ac i’r atwrnai drwy ei wneud fel hyn:

Mae’n arbed amser ac adnoddau

Mae’r crynodeb ar-lein yn cynnwys yr holl wybodaeth sydd ei hangen i gadarnhau bod modd defnyddio’r LPA ac i wirhau atwrnai arno. Mae hyn yn fwy effeithlon, oherwydd:

mae’r wybodaeth hanfodol wedi ei chrynhoi ar un dudalen ar-lein, ond mae wedi’i gwasgaru drwy nifer o adrannau ar y fersiwn papur
os byddwch chi angen copi o’r LPA ar gyfer eich cofnodion, gallwch lawrlwytho’r PDF. Gyda’r fersiwn papur, mae’n rhaid sganio tudalennau angenrheidiol yr LPA papur i mewn
gallai LPA sydd wedi’i bostio gymryd diwrnodau i gyrraedd a chael ei ddychwelyd, a gallai adael eich cwsmer heb rywun i weithredu drostynt yn y cyfamser
os bydd angen i atwrnai amgen ddechrau gweithredu ar ran y rhoddwr, mae’n rhaid i’r LPA papur gael ei ddychwelyd atom i gael ei addasu ac yna ei anfon yn ôl at yr atwrnai. Gyda’r crynodeb ar-lein, gallwch weld y diweddariad yn llawer cynharach

Mae’n cynnig diogelwch ychwanegol

Mae’r holl wybodaeth ar ‘Gweld LPA’ yn gywir pan fyddwch yn edrych arni, ond y cwbl y gall yr LPA papur ei ddangos yw’r wybodaeth yr oedd yn ei chynnwys pan gafodd ei chofrestru. Mae’r wybodaeth ddiweddaraf yn hanfodol oherwydd:

ni all LPA gael ei defnyddio oni bai bod ganddi’r statws ‘Cofrestredig’ ar y pryd.

Mae unrhyw un sy’n ei defnyddio heb ei chofrestru’n torri’r gyfraith

efallai fod y rhoddwr wedi dileu atwrnai, ac nad yw bellach eisiau iddynt wneud penderfyniadau. Efallai nad yw’r LPA papur yn adlewyrchu’r newid hwn
efallai fod atwrnai amnewid wedi dechrau gweithredu ar ran y rhoddwr, ac y gallai effeithio ar y ffordd y mae unrhyw atwrneiaid eraill yn gwneud penderfyniadau
efallai fod yr atwrnai wedi newid eu henw neu gyfeiriad, y wybodaeth a ddefnyddir i wirio pwy ydyn nhw Os ydyn nhw wedi rhoi gwybod i ni’n barod, bydd Gweld LPA yn dangos y manylion newydd. Fodd bynnag ni ellir newid yr LPA papur

Ffyrdd eraill o wirio LPA

Pan fyddwch yn gofyn i weld LPA, gallwch hefyd dderbyn:

yr LPA papur gwreiddiol
copi ‘ardystiedig’ neu gopi ‘swyddfa’

Does dim yn y gyfraith sy’n dweud bod yn rhaid i chi weld yr LPA papur gwreiddiol.

Beth yw copi ardystiedig?

Mae’n gopi o LPA sydd wedi ei ardystio fel copi go iawn o’r LPA papur gwreiddiol. Mae gan gopïau ardystiedig yr un awdurdod cyfreithiol â dogfennau gwreiddiol.

Os oes gan y rhoddwr alluedd meddyliol o hyd, gallant ardystio eu copi eu hunain o’u LPA.

Gall copïau o LPAs eiddo a materion ariannol gael eu hardystio hefyd gan gyfreithwyr, rhywun sy’n gymwysedig i wneud gweithgareddau notarïol (a elwir yn aml yn notari) neu froceriaid stoc.

Rhaid i gopi ardystiedig o LPA gael y datganiad canlynol ar bob tudalen: ‘Rwy’n ardystio bod hwn yn gopi cywir a chyflawn o dudalen gyfatebol yr atwrneiaeth arhosol wreiddiol.

Mae’n rhaid i’r datganiad hwn gael ei lofnodi a’i ddyddio ar bob tudalen.

Ar dudalen olaf yr LPA mae’n rhaid iddo nodi: ‘Rwy’n ardystio bod hwn yn gopi cywir a chyflawn o’r atwrneiaeth arhosol,’ ac mae’n rhaid i’r datganiad hwn gael ei lofnodi a’i ddyddio.

Beth yw copi swyddfa?

Mae’n gopi o’r LPA a gedwir ar ffeil gan Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus y gellir gofyn amdano os bydd rhywun yn colli neu’n dinistrio’r LPA gwreiddiol. Mae ganddo yr un awdurdod cyfreithiol â’r LPA gwreiddiol.

Mae’r copi a ddarparwn yn ddelwedd wedi’i sganio o’r gwreiddiol, gyda dyfrnod ar bob tudalen ac arno’r geiriau ‘Office Copy’.

Senario: cyfrineiriau

Mae Mohammed yn yr ysbyty ac mae ganddo Atwrneiaeth Arhosol gofrestredig ar gyfer eiddo a materion ariannol. Ei ferch Basma yw ei atwrnai ac mae hi eisiau derbyn biliau Mohammed er mwyn iddi allu eu talu nhw. Mae cyfrinair ar y cyfrif telathrebu, ond dydy Basma ddim yn gwybod beth yw’r cyfrinair a dydy Mohammed ddim yn gallu dweud wrthi am ei fod yn teimlo’n ddryslyd.

Mae’r gweithiwr yn y cwmni telathrebu’n gwirio’r Atwrneiaeth Arhosol y mae Basma yn ei darparu. Mae’n fath hŷn o Atwrneiaeth Arhosol, ac nid yw’r math hwn yn nodi a yw Basma’n gallu gwneud penderfyniadau gynted ag y bydd yr atwrneiaeth wedi’i gofrestru, neb dim ond pan fydd Mohammed wedi colli galluedd meddyliol.

Mae’r darparydd telathrebu’n gwybod y gellir defnyddio Atwrneiaeth Arhosol ar gyfer eiddo a materion ariannol gynted ag y mae wedi’i chofrestru, oni bai bod y rhoddwr yn dweud fel arall. Nid oes cyfarwyddiadau yn yr Atwrneiaeth Arhosol ynglŷn â phryd y gall Basma ddechrau gwneud penderfyniadau. Felly mae caniatâd iddi hi weithredu o’r diwrnod y cofrestrir yr Atwrneiaeth Arhosol.

Marciau a ddefnyddir ar LPAs papur cofrestredig

Ers 2007, mae Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus wedi defnyddio nifer o wahanol farciau i ddangos bod LPAs yn gofrestredig.

Bydd gan LPA cofrestedig, neu gopi swyddfa, o leiaf un o’r canlynol bob tro:

‘VALIDATED-OPG’ wedi’i drydyllu ar waelod pob tudalen – gall trydyllau fod yn anodd eu gweld ar lungopi neu sgan ond bydd yn fwy amlwg ar ffurflen wreiddiol
stamp cofrestru ar dudalen flaen yr LPA

Validated OPG and Court of Protection entered

Wrth wirio LPA papur, gwnewch yn siŵr eich bod yn gweld y ddogfen gyfan, nid yr ychydig dudalennau cyntaf yn unig. Bydd gan dudalen flaen yr LPA bob amser naill ai:

stamp i gadarnhau’r dyddiad cofrestru
dyddiad wedi’i ysgrifennu â llaw yn yr adran ‘At ddefnydd OPG yn unig’

Bydd y tudalennau tu mewn yn dweud wrthych beth yw cyfarwyddiadau’r rhoddwr ynglŷn â phwy sy’n gallu gwneud penderfyniadau iddynt ac a oes cyfyngiadau ar y math o benderfyniadau y gall atwrneiod eu gwneud – gwelwch dudalen 27 i ddarllen rhagor am ddewisiadau a chyfarwyddiadau.

Dymuniadau’r rhoddwr – sut y dylai atwrneiod LPA weithredu

Un atwrnai

Os bydd yr LPA yn enwi un atwrnai, mae gan y person hwnnw awdurdod i wneud penderfyniadau ar gyfer y rhoddwr heb ymgynghori ag unrhyw un arall. Rydym yn dweud bod un atwrnai’n gweithredu ‘yn unigol’ os mai nhw yw’r unig un sydd wedi’i enwi yn yr LPA.

Dylai atwrnai unigol weithio gyda’r rhoddwr beth bynnag, lle bo modd, i’w cynnwys nhw mewn penderfyniadau.

Bydd angen i chi wirio bod y rhoddwr eisiau i’r atwrnai weithredu ar unwaith, ac nid pan fyddan nhw wedi colli galluedd meddyliol yn unig (gwelwch dudalen 14 i gael gwybodaeth ynglŷn â defnyddio LPA cyn i roddwr golli galluedd meddyliol).

Mwy nag un atwrnai

Os bydd y rhoddwr eisiau i fwy nag un person wneud penderfyniadau ar eu rhan, mae nifer o ffyrdd y gellir penodi atwrneiaid.

Mae cod ymarfer y Ddeddf Galluedd Meddyliol, sy’n rhoi arweiniad i helpu pobl i ddeall y gyfraith, yn dweud hyn: Mae’n rhaid i gyd-atwrneiaid weithredu gyda’i gilydd bob amser. Mae’n rhaid i bob atwrnai gytuno ar benderfyniadau a llofnodi unrhyw ddogfennau perthnasol.

Mae’n bwysig darganfod gan y rhoddwr neu’r atwrneiaid sut y maen nhw’n bwriadu ymdrin â’r cyfarwyddiadau i weithredu ar y cyd, a nodi hyn yn eich cofnodion.

Ar y cyd – os bydd atwrneiaid yn cael eu penodi ar y cyd ac mae un ohonyn nhw’n marw neu eisiau rhoi’r gorau i fod yn atwrnai, ni all yr LPA gael ei ddefnyddio mwyach a bydd yn cael ei ganslo, heblaw bod y rhoddwr yn dweud fel arall yn eu cyfarwyddiadau neu y mae atwrnai amnewid wedi cael eu penodi.

Ar y cyd ac ar wahân – gall atwrneiaid ddewis gwneud penderfyniadau ar eu pennau eu hunain neu gyda’i gilydd. Nid oes angen i’r atwrneiaid ymgynghori â’i gilydd na chytuno ar benderfyniadau. Dyma’r ffordd y mae’r mwyafrif o roddwyr yn dewis penodi dau neu fwy o atwrneid.

Ar y cyd ar gyfer rhai penderfyniadau ac ar wahân ar gyfer popeth arall – mae rhoddwr sy’n dewis yr opsiwn hwn eisiau i atwrneiaid wneud penderfyniadau penodol gyda’i gilydd.

Bydd y rhoddwr yn ysgrifennu yn yr LPA pa benderyfniadau y mae’n rhaid eu gwneud ar y cyd. Ar gyfer pob penderfyniad arall, nid oes angen i atwrneiaid ymgynghori â’i gilydd na chytuno ar benderfyniadau.

Heb ei nodi – os bydd rhoddwr wedi dewis dau neu fwy o atwrneiaid ond heb gwblhau’r adran o’r LPA ar gyfer y ffordd y dylai atwrneiaid weithredu, y safle diofyn yn y gyfraith yw bod yn rhaid i’r atwrneiaid weithredu ar y cyd.

Senario: atwrneiod ar y cyd

Mae Gary wedi ei enwi fel atwrnai ar LPA ei gefnder Stephen ar gyfer eiddo a materion ariannol

Mae Gary yn gwneud cais am ailforgais ar ran ei gefnder, gan ddweud bod Stephen eisiau adeiladu estyniad i’w gartref gydag ystafell ymolchi hygyrch.

Mae Jaswinder yn ymdrin â’r alwad ar ran y banc. Mae hi’n gofyn i weld LPA Stephen i wirio bod Gary wedi ei enwi fel atwrnai i ymdrin â phenderfyniadau am eiddo a materion ariannol.

Mae Gary yn rhoi cod mynediad LPA i Jaswinder fel ei bod hi’n gallu gweld crynodeb ar-lein o’r LPA ar y gwasanaeth. Gweld atwrneiaeth arhosol. Pan mae Jaswinder yn gweld crynodeb yr LPA, mae hi’n cadarnhau bod Gary wedi’i benodi i weithredu ar ran Stephen. Ond mae hi’n sylwi bod Gary wedi ei benodi ar y cyd gydag aelod arall o’r teulu.

Mae Jaswinder yn sylweddoli nad yw’n gallu cymryd cyfarwyddiadau gan Gary ar ei ben ei hun – mae angen iddi siarad â’r atwrnai arall am fod yn rhaid i’r ddau atwrnai gytuno i ailforgeisio eiddo Stephen.

Mae Stephen wedi nodi yn ei LPA ei fod eisiau i’w atwrneiaid weithredu ar ei ran gynted ag y bydd yr LPA wedi’i chofrestru, ac nid os bydd yn colli galluedd meddyliol yn unig.

Fodd bynnag, am fod ailforgeisio’n benderfyniad mawr, ac am fod gan Stephen alluedd meddyliol o hyd o bosib, mae Jaswinder yn penderfynu cysylltu â Stephen i sicrhau ei fod eisiau ailforgeisio.

Wedi iddi gysylltu â phawb perthnasol, mae Jaswinder yn teimloi’n hyderus ei bod hi’n gallu ymdrin â’r cais am ailforgeisio yn awr.

Atwrneiod wrth gefn

Gall rhoddwyr ddewis un neu fwy o atwrneiod wrth gefn, rhag ofn nad yw eu hatwrneiaid gwreiddiol yn gallu gweithredu am ryw reswm.

Mae dewis atwrneiaid wrth gefn yn diogelu yn erbyn canslo’r LPA os na all yr atwrneiaid gwreiddiol weithredu bellach.

Mae gan atwrneiaid wrth gefn yr un lefel o awdurdod â’r atwrneiod maent yn eu disodli.

Sut mae atwrneiod wrth gefn yn dechrau gweithredu

Gallai atwrnai wrth gefn ddechrau gweithredu ar gyfer y rhoddwr pan:

mae atwrnai’n penderfynu stopio gweithredu
mae atwrnai’n marw
mae priodas neu bartneriaeth sifil rhwng y rhoddwr ac atwrnai’n dod i ben gydag ysgariad neu ddiddymu partneriaeth
mae atwrnai’n colli galluedd meddyliol
mae atwrnai’n mynd yn fethdalwr (dim ond i LPAs eiddo a materion ariannol y mae hyn yn berthnasol)

Bryd hynny mae Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus yn gofyn i’r LPA gael ei anfon atom ni, fel y gallwn ei addasu a dangos pa atwrneiaid sy’n gweithredu o hyn ymlaen. Os cafodd yr LPA ei chofrestru ar 1 Ionawr 2016 neu wedi hynny, byddwn hefyd yn diweddaru’r crynodeb ar-lein ar y gwasanaeth ‘Gweld atwrneiaeth arhosol’.

Os bydd atwrnai wrth gefn yn cysylltu â chi i ddweud eu bod yn gallu gweithredu ar ran y rhoddwr erbyn hyn, dylent allu profi hynny drwy ddangos yr LPA papur wedi’i addasu i chi neu drwy roi’r cod mynediad i’r LPA ichi er mwyn i chi allu gweld y crynodeb LPA ar-lein

Os yw atwrnai wrth gefn yn gweithredu ar ran y rhoddwr, bydd yr LPA papur gwreiddiol wedi ei stampio gan Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus i ddangos hynny. Wrth ochr enw’r atwrnai nad yw’n yn gweithredu mwyach, rydym yn rhoi stamp “nid yw’r atwrnai yn gallu gweithredu.” Wrth ochr enw’r atwrnai wrth gefn sydd bellach yn gweithredu i’r rhoddwr, byddwn yn rhoi stamp “gall yr atwrnai wrth gefn hwn weithredu nawr.”

OPG attorney can't act and replacement attorney can now act

Yna mae Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus yn sganio’r ffurflen addasedig i mewn i’n systemau, felly gall unrhyw gopïau swyddfa a grëir yn y dyfodol ddangos yr atwrneiaid cywir.

Dewisiadau a chyfarwyddiadau

Gall y rhoddwr roi arweiniad i’w hatwrneiaid ynglŷn â sut y dylent wneud penderfyniadau Rydym yn galw’r rhain yn ‘ddewisiadau a chyfarwyddiadau’.

Mae’n bwysig eich bod yn darllen dewisiadau a chyfarwyddiadau’r rhoddwr rhag ofn y byddant yn ymwneud â phenderfyniadau am filiau, bancio neu ddefnydd ynni.

Mae enghraifft ar y chwith o dudalen ddewisiadau a chyfarwyddiadau o LPA. Y fersiwn hwn o’r ffurflen LPA yw’r LP1F, a gyhoeddwyd yn 2015. Ond mae gan bob un o 3 fersiwn y ffurflen LPA adrannau fel hyn, lle gall rhoddwr gofnodi eu dymuniadau ynglŷn â sut y mae eu hatwrneiaid yn gweithredu.

Cyfarwyddiadau (a elwir yn ‘gyfyngiadau’ neu ‘amodau’ mewn fersiynau cynharach o’r ffurflen LPA)

Mae unrhyw beth sydd wedi’i ysgrifennu yn yr adran ‘cyfarwyddiadau’ ar y ffurflen yn dweud wrth yr atwrneiaid beth sy’n rhaid iddynt ei wneud wrth weithredu ar ran y rhoddwr.

Mae’r cyfarwyddiadau’n rhwymo mewn cyfraith a gall atwrneiaid gael eu herio yn y Llys Gwarchod am beidio eu dilyn nhw.

Os ydych yn teimlo nad yw atwrnai’n dilyn cyfarwyddiadau mewn LPA, rhowch wybod i Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus am eich pryderon.

Enghraifft: ‘Mae’n rhaid i mi fancio gyda chwmni nid-er-elw’

Dewisiadau (a alwyd yn ‘arweiniad’ mewn fersiynau cynharach o’r ffurflen LPA)

Dewisiadau yw’r hyn y dymuna’r rhoddwr i’w hatwrnai feddwl amdano wrth wneud penderfyniadau. Nidy w atwrneiod yn gorfod dilyn dymuniadau ond dylent eu hystyried. Nidy w dymuniadau yn gyfreithiol rhwymol.

Enghraifft: ‘Byddai’n well gen i ddefnyddio ynni adnewyddadwy yn fy nghartref’

Peidiwch â phryderu a yw cyfarwyddiadau mewn LPA yn ddilys ai peidio– bydd Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus yn penderfynu hynny yn ystod y broses o gofrestru LPA.

Os bydd rhoddwr yn gwneud cyfarwyddyd nad yw’n ddilys, neu sy’n gwrthddweud cyfarwyddiadau eraill yn yr LPA, byddwn yn gwneud cais i’r llys i’w dynnu. Yna byddwn yn stampio’r dudalen:

Enghraifft: Mae Frank Dobbs yn enwi ei blant hynaf (Martha a John) fel atwrneiod iddo. Yn ei gyfarwyddiadau mae’n ysgrifennu ‘Rwyf eisiau i’m mab ieuengaf, Frank Jr, wneud y penderfyniad ynglŷn â gwerthu fy nhŷ’

Mae’r cyfarwyddyd hwn yn annilys am nad yw Frank Jr yn atwrnai. Er bod cod ymarfer y Ddeddf Galluedd Meddyliol yn dweud y dylai atwrneiaid ymgynhgori â theulu neu gyfeillion, mae’n rhaid i’r atwrneiaid wneud y penderfyniadau

Senario: Cais am LPA

Mae brawd Noah, sef Ethan, wedi cael anaf i’w ben ac nid yw bellach yn gallu edrych ar ôl ei faterion ei hun.

Llofnododd Ethan LPA ar gyfer eiddo a materion ariannol cyn ei ddamwain ac yn awr mae Noah wedi anfon yr LPA i Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus i gael ei gofrestru. Gall y broses gofrestru gymryd hyd at 10 wythnos.

Yn y cyfamser, mae Ethan yn talu am wasanaeth telathrebu nad yw’n gallu ei ddefnyddio ac mae Noah wedi gofyn i’r darparydd telathrebu gau’r cyfrif.

Mae’r darparydd telathrebu’n dweud wrth Noah y byddent yn fodlon derbyn llythyr gan ysbyty neu feddyg teulu i gau cyfrif Ethan.

Os nad yw Noah yn gallu cael llythyr, efallai y byddai’n bosibl i’r cyfrif gael ei ohirio nes bydd yr LPA wedi’i gofrestru, gan olygu nad yw unrhyw gostau pellach yn crynhoi.

Unwaith y bydd y darparydd telathrebu’n gweld copi o’r LPA cofrestredig ac yn gweld bod Noah wedi ei benodi fel atwrnai i Ethan ar gyfer eiddo a materion ariannol, gallant gau cyfrif Ethan.

Gwirio statws LPA cofrestredig

Os nad ydych yn siŵr a yw LPA yn gofrestredig neu os ydych eisiau gwirio pwy yw’r atwrneiod, gallwch:

ofyn i’r rhoddwr neu’r atwrnai am god mynediad LPA fel y gallwch weld crynodeb o’r LPA ar y gwasanaeth ar-lein Gweld atwrneiaeth arhosol. Dim ond gydag LPAs a gofrestrwyd ar 1 Ionawr 2016 neu wedyn y gallwch wneud hyn
cysylltwch â Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus i ofyn i ni chwilio ein cofrestr LPA. Mae hwn yn wasanaeth am ddim a byddwch yn derbyn ateb o fewn 5 diwrnod gwaith.

Gall y crynodeb ar-lein o’r LPA a’r chwiliad ar y gofrestr hefyd ddweud y pethau hyn wrthych:

dyddiad cofrestru’r LPA
enw’r rhoddwr
dyddiad geni’r rhoddwr
enw’r atwrneiaid
a yw’r penderfyniadau’n ymwneud ag eiddo ac arian neu iechyd a lles
a oes unrhyw gyfyngiadau yn yr LPA – nid ydym yn rhoi gwybod beth yw’r rhain, dim ond a ydyn nhw’n bodoli
sut mae atwrneiaid neu ddirprwyon yn cael eu penodi i weithredu – yn unigol, ar y cyd, ar y cyd ar gyfer rhai penderfyniadau ac ar wahân ar gyfer popeth arall, neu ar y cyd ac ar wahân
a yw’r LPA yn gofrestredig neu a yw wedi ei ganslo

Mae ein cofrestr LPA yn cael ei diweddaru bob tro y bydd rhywun yn rhoi gwybod i ni am newid i fanylion rhoddwr neu atwrnai. Pan fydd unrhyw un yn gofyn am chwiliad o’n cofrestri, rydym yn darparu’r wybodaeth ddiweddaraf sydd gennym.

I ofyn am chwiliad o’r cofrestri, llenwch ffurflen OPG100 – gallwch ei chwblhau’n electronig a’i e-bostio i Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus.

Atwrneiaeth barhaus (EPA)

Trosolwg: atwrneiaethau parhaus (EPAs)

Gwnaed EPAs yn bosibl gan y Ddeddf Atwrneiaeth Barhaus 1985.

Roedd y Ddeddf hon yn caniatáu i roddwr enwi un neu fwy o bobl i wneud penderfyniadau ariannol drostyn nhw rhag ofn y bydden nhw’n colli galluedd meddyliol yn y dyfodol.

Cafodd EPAs eu disodli gan atwrneiaethau arhosol (LPAs) ar 1 Hydref 2007.

Nid oes angen i EPA fod yn gofrestredig â Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus cyn y gall atwrneiaid ei defnyddio. Mae’n rhaid i’r rhoddwr lonfodi’r EPA ym mhresenoldeb tyst.

I gael ei defnyddio’n gyfreithiol gan yr atwrneiaid, mae’n rhaid i’r rhoddwr:

fod wedi ei llofnodi cyn 1 Hydref 2007
fod â’r galluedd meddyliol pan oedden nhw wedi ei llofnodi
fod wedi cytuno bod yr atwrneiaid yn cael gweithredu drostynt

Nid ydym yn gwybod faint o roddwyr sy’n dal EPAs a lofnodwyd ganddynt cyn 1 Hydref 2007 Mae Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus yn dal i dderbyn oddeutu 6,000 o EPAs dilys i’w cofrestru bob blwyddyn.

Mae EPAs yn ymdrin â phenderfyniadau am eiddo ac arian yn unig. Nid yw atwrnai’n gallu gwneud penderfyniadau iechyd a lles o dan EPA.

Gall atwrneiaid sy’n defnyddio EPAs wneud penderfyniadau am y pethau hyn:

talu biliau cartref y rhoddwr
ymdrin â threth y rhoddwr
rheoli cyfrifon banc, cymdeithas adeiladu a chynilo
ymdrin â phensiynau, budd-daliadau, cyfranddadliadau, buddsoddiadau, yswiriant

neu eiddo

newid cwmni cyflenwi cyfleustodau

Mae’n rhaid i roddwr roi caniatâd i atwrneiaid ddefnyddio’r EPA sydd heb ei chofrestru. Unwaith y bydd y rhoddwr yn colli galluedd meddyliol, mae’n rhaid i’w hatwrneiaid gofrestru’r EPA gyda Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus er mwyn parhau i’w ddefnyddio.

Gall rhoddwr gael mwy nag un EPA ar yr un pryd, a dewis atwrneiaid gwahanol i reoli agweddau gwahanol o’u hariannau

Mae EPA yn dod i ben pan mae hyn yn digwydd:

mae’r rhoddwr yn ei chanslo, neu’n ei dirymu, tra bo’r EPA heb ei chofrestru
mae’r atwrneiaid i gyd eisiau stopio gweithredu – weithiau rydym yn galw hyn yn ‘ymwrthod’ ag atwrneiaeth
mae’r atwrnai unigol neu’r rhoddwr yn cyhoeddi methdaliad
mae’r rhoddwryn marw
mae’r Llys yn dirymu’r EPA

Pan fyddwch yn canfod bod gan gwsmer EPA

Gallai cwsmer sydd gennych yn barod neu rywun sy’n trosglwyddo i’ch gwasanaeth chi gyflwyno EPA i chi

Os bydd cwsmer yn dweud wrthych bod ganddynt EPA heb ei ofrestru dylech:

fynd â nhw drwy wiriadau diogelwch yn y ffordd arferol
cofnodi ar eu ffeil enwau a manylion personol eu dewis atwrneiaid
gwirio a ydyn nhw’n dal i fod eisiau rheoli eu cyfrifon yn bersonol, neu ydyn nhw eisiau i’w hatwrneiaid wneud hynny
gofyn i weld yr EPA fel eich bod yn gallu cofnodi unrhyw gyfyngiadau y mae’r cwsmer wedi eu hysgrifennu ynddi

Os bydd atwrnai’n dweud wrthych bod EPA wedi ei chofrestru ar gyfer cwsmer, dylech:

esbonio bod angen i chi weld yr EPA gofrestredig cyn i chi allu trafod cyfrifon y cwsmer gyda nhw
addasu ffeil y cwsmer i ddangos eu bod wedi penodi un neu fwy o atwrneiod i wneud penderfyniadau drostynt
ofyn iddyn nhw ddarparu rhyw fath o dystiolaeth i ddangos pwy ydyn nhw – dilynwch eich polisi arferol ar gyfer siarad â thrydydd parti
dybio bod y cwsmer wedi colli’r galluedd meddyliol i wneud eu penderfyniadau ariannol eu hunain
wirio’r EPA gofrestredig pan fydd yn cyrraedd i weld sut mae eich cwsmer eisiau i’w hatwrneiaid weithredu

Senario: newidiadau i gyfrif

Mae dementia ar Joyce ac mae hi wedi symud dros dro i gartref gofal wrth iddi wella ar ôl llawdriniaeth. Mae ei merch Grace yn atwrnai sydd wedi ei henwi ar atwrneiaeth barhaus gofrestredig ei mham.

Mae Grace yn galw cwmni darparu ynni ei mham i roi gwybod iddyn nhw y bydd cartref Joyce yn wag am nifer o fisoedd. Mae Grace yn gofyn sut y gall hi ddechrau edrych ar ôl cyfrif Joyce.

Mae’r asiant yn gofyn i Grace anfon yr Atwrneiaeth Barhaus i mewn, gan ddweud wrthi y byddai’n gyflymach anfon copi wedi’i sganio ar yr e-bost ac yn darparu’r cyfeiriad e-bost. Mae anfon y ffurflen mewn e-bost yn golygu hefyd bod llai o risg y bydd yr Atwrneiaeth Barhaus wreiddiol yn mynd ar goll yn y post.

Mae’r asiant yn derbyn sgan o’r Atwrneiaeth Barhaus mewn e-bost ac yn cadarnhau bod gan Grace yr awdurdod i weithredu ar ran Joyce.

Gwirio EPA cofrestredig

Unwaith y byddwch yn gwybod bod cwsmer wedi cofrestru EPA, dylech ofyn i’w gweld.

Nid oes unrhyw beth yn y gyfraith sy’n dweud bod yn rhaid i chi weld yr EPA wreiddiol. Gallai eich dewis i dderbyn dogfennau gwreiddiol ddibynnu ar y lefel o risg sy’n gysylltiedig â gadael i atwrnai reoli cyfrif cwsmer.

Pan ofynnwch am ddogfen, gallwch dderbyn unrhyw rai o’r rhain:

llungopi neu ddelwedd wedi’i sganio – ond efallai y bydd hi’n anoddach gwirio bod copi neu sgan yn ddilys
y ddogfen wreiddiol
copi ‘ardystiedig’ neu gopi ‘swyddfa’

Beth yw copi ardystiedig?

Mae’n gopi o EPA sydd wedi’i ardystio fel copi cywir o’r gwreiddiol. Mae gan gopïau ardystiedig yr un awdurdod cyfreithiol â dogfennau gwreiddiol.

Gall rhoddwr ardystio EPA heb ei chofrestru, ar yr amod eu bod yn gwneud hynny pan oedd galluedd meddyliol ganddynt o hyd. Gall copïau o EPA gael eu hardystio hefyd gan gyfreithwyr, rhywun sy’n gymwys i wneud gweithgareddau notarïol (a elwir yn ‘notari’ yn aml iawn) neu froceriaid stoc.

Mae angen i gopi ardystiedig o EPA gynnwys y gosodiad dilynol ar bob tudalen: ‘Rwy’n ardystio bod hwn yn gopi cyflawn a chywir o’r dudalen gyfatebol o’r atwrneiaeth barhaus wreiddiol.’

Mae’n rhaid i’r gosodiad hwn gael ei lofnodi a’i ddyddio ar bob tudalen.

Ar dudalen olaf yr EPA, mae’n rhaid cael y gosodiad: ‘Rwy’n ardystio bod hwn yn gopi cywir a chyflawn o’r atwrneiaeth barhaus’ ac mae’n rhaid i’r gosodiad hwn gael ei lofnodi a’i ddyddio.

Beth yw copi swyddfa?

Mae’n gopi o’r EPA a ddaliwyd ar y ffeil gan Swyddfa’r Gwarcheidwad Cyhoeddus y gellir gofyn amdano os bydd rhywun yn colli neu’n dinistrio’r EPA wreiddiol. Mae ganddo yr un awdurdod cyfreithiol â’r EPA wreiddiol.

Mae’r copi a ddarparwn yn ddelwedd wedi’i sganio o’r gwreiddiol, gyda dyfrnod ar bob tudalen o’r geiriau ‘Office Cop’.

Yna rydym yn rhoi amrywiol farciau a stampiau ar gopi’r swyddfa, yn union yr un ffordd ag y byddai’r EPA wreiddiol wedi cael ei stampio a’i marcio wrth ei chofrestru.